Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության (SDC) պատվիրակության այցը Բազումի և Լեռնավանի ագրոանտառային փորձնական տարածքներ
2026 թվականի մարտի 17-ին Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության (SDC) պատվիրակությունը՝ Հայաստանում Շվեյցարիայի դեսպանության առաքելության ղեկավարի տեղակալ և Շվեյցարական համագործակցության Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային տնօրենի տեղակալ տիկին Ուրսուլա Լաուբլիի և Հարավային Կովկասում Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության ծրագրի ղեկավար տիկին Իրինա Պեյերի գլխավորությամբ, այցելեց Լոռու մարզի Բազում և Լեռնավան գյուղեր: FORACCA ծրագրի շրջանակներում «Շեն» բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը ներկայումս ներդնում է ագրոանտաբուծության համակարգեր՝ սերտ համագործակցելով յուրաքանչյուր համայնքում ստեղծված տեղական նախաձեռնողական խմբերի հետ: «Շեն»-ի աշխատակիցները ներկայացրեցին տեղում իրականացված աշխատանքները և կազմակերպեցին հանդիպումներ համայնքի ներկայացուցիչների հետ:
Քննարկումները ցույց տվեցին Բազումի և Լեռնավանի բնակիչների բուռն շահագրգռվածությունը՝ վերականգնելու դեգրադացված հողերը, դիվերսիֆիկացնելու իրենց կենսամիջոցները և զարգացնելու կայուն ագրոանտառաբուծական համակարգեր: Այս ջանքերը նպաստում են շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը, տնտեսական դիմադրողականությանը և համայնքի ընդհանուր զարգացմանը:
Այցելություն Բազում
Այցելությունն սկսվեց Բազում գյուղից, որտեղ պատվիրակությունը ծանոթացավ «Շեն» ԲՀԿ-ի կողմից վերջին տարիներին իրականացված աշխատանքներին։ «Շեն» թիմը հատկապես կարևորեց ջրատարի վերանորոգումը և Բազումի միացումը տարածաշրջանային ջրային ցանցին։ Բարելավում, որը թույլ տվեց գյուղացիներին վերականգնելու ջրի հուսալի հասանելիությունը։ Արդյունքում, գյուղում գյուղատնտեսական գործունեությունը վերականգնվեց, ինչը հանգեցրեց առաջին տեղական գյուղատնտեսական կոոպերատիվի՝ «Բազում-Վիտամին»-ի ստեղծմանը։
Ելույթ ունեցան նաև տեղական համայնքների ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Փամբակ խոշորացված համայնքի ղեկավարի տեղակալ պարոն Ալանյանը և Բազումի վարչական ղեկավար պարոն Ծատուրյանը։ Նրանք ընդգծեցին «Շեն» ԲՀԿ-ի և Բազում համայնքի միջև երկարատև համագործակցությունը, ինչպես նաև կազմակերպության աշխատանքի դրական ազդեցությունը տեղի բնակչության կենսամակարդակի վրա։
Բազումում ագրոանտառաբուծական տարածք հիմնելու համար ստեղծված նախաձեռնողական խմբի անդամները ներկայացան և կիսվեցին նախագծին միանալու իրենց դրդապատճառներով։ Խումբը մեծ հետաքրքրություն հայտնեց տարածքի զարգացման հարցում ոչ միայն գյուղատնտեսական արտադրության, այլև գյուղում ապագա գյուղատնտեսական զբոսաշրջության հնարավորությունների համար։
Բազումի համար նախատեսված ագրոանտառաբուծական համակարգը համապատասխանում է գյուղատնտեսական-անտառային-անասնապահական մոտեցմանը։ Այն ներառում է անտառային ծառատեսակներ, անասնակերային բուսատեսակներ, ինչպես նաև անասնաբուծություն: Այս համակարգը նպատակ ունի վերականգնելու դեգրադացված հողերը՝ միաժամանակ ապահովելով անասնակեր և տնկելով ծառատեսակներ, որոնք բարելավում են հողի բերրիությունը, մեծացնում ջրի պահպանումը և նպաստում կենսաբազմազանությանը: Այն հատկապես հարմար է արոտավայրերի և կիսաբնական հողերի համար, որտեղ անասնապահությունը մնում է տեղական կենսապահովման կարևոր մաս։
Այցելություն Լեռնավան
Այնուհետև պատվիրակությունը ուղևորվեց Լեռնավան, որտեղ «Շեն» ԲՀԿ-ն FORACCA ծրագրի շրջանակում հիմնում է ևս մեկ ագրոանտառային տարածք՝ համագործակցելով տեղական համայնքի հետ: Պատվիրակությանը դիմավորեց գյուղի նախաձեռնող խումբը, որի հետ «Շեն»-ը սերտորեն համագործակցել է համակարգը նախագծելու համար՝ հիմնվելով համայնքի կարիքների և առաջնահերթությունների վրա։
Նախաձեռնող խմբի անդամները ներկայացրին նախագծի առաջին տարվա ընթացքում իրականացված աշխատանքները: Դրանց թվում էր տեղական համայնքի կողմից 7000 սոճու տնկիների նվիրաբերումը, որոնք տնկվել են տարածքում՝ որպես վերականգնման աշխատանքների մաս: Նրանք նաև ներկայացրին «Շեն» ԲՀԿ-ի կողմից խմբի հետ սերտ խորհրդակցությամբ մշակված տեղանքի քարտեզը: Այն ցույց է տալիս ապագա ագրոանտառային համակարգի դասավորությունը, ներառյալ ընտրված ծառերի և մշակաբույսերի տեսակները։
Լեռնավանի համար նախագծված ագրոանտառաբուծական համակարգը հետևում է ագրո-անտառային-մշակութային մոտեցմանը: Այն համատեղում է անտառային ծառերը, բազմամյա և միամյա մշակաբույսերը նույն տարածքում: Այս համակարգը նպաստում է էկոլոգիական վերականգնմանը՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով բազմազան գյուղատնտեսական արտադրության: Այն նպաստում է եկամուտ ստանալուն և բարելավում է կենսաբազմազանությունը, հողի առողջությունը և միկրոկլիմայի կարգավորումը։
Նախաձեռնող խմբի կին անդամներն ընդգծեցին իրենց ակտիվ ներգրավվածությունը ինչպես անցյալ, այնպես էլ առաջիկա նախագծային գործողություններում: Նրանք ընդգծեցին կանանց կարևոր դերը համայնքային բնական ռեսուրսների կառավարման և ագրոանտառաբուծության զարգացման գործում։
Անբարենպաստ եղանակային պայմանների և առատ ձյան պատճառով Լեռնավանի ագրոանտառային տարածքի այցելությունը հնարավոր չեղավ: Այնուամենայնիվ, պատվիրակությունը կարողացավ հեռվից դիտարկել այն՝ ավելի պարզ պատկերացում կազմելով արդեն կատարված աշխատանքների և հաջորդ փուլի համար նախատեսված գործողությունների մասին։
Այցելությունը կարևոր հնարավորություն ընձեռեց Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության (SDC) պատվիրակությանը անմիջական հանդիպում ունենալու համայնքների անդամների, նախաձեռնող խմբերի և «Շեն»-ի թիմի հետ, ինչպես նաև ականատեսը լինելու FORACCA ծրագրի շրջանակներում ագրոանտառաբուծական գործունեության առաջընթացը:
Հայաստանում անտառների վերականգնում և կլիմայի փոփոխություն» (FORACCA) ծրագիրը համաֆինանսավորվում է Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության (SDC) և Հայաստանի անտառային դաշինքի անդամ չորս իրականացնող կազմակերպությունների՝ «Շեն» բարեգործական հասարակական կազմակերպության, «Իմ անտառ Հայաստան» բնապահպանական հասարակական կազմակերպության, «Էյ-Թի-Փի» բարեգործական հիմնադրամի և Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի կողմից։ Ծրագրի իրականացման գործընկերներն են նաև Անտառների, ձյան և լանդշաֆտային հետազոտությունների շվեյցարական դաշնային ինստիտուտը (WSL) և ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը (FAO):
